LĐBĐ Anh đã đánh cắp 50 năm phát triển của bóng đá nữ bằng cách nào?

* Dịch từ bài viết của Jim Weeks trên History Extra

Ít ai biết rằng, bóng đá nữ tại Anh có một bề dày lịch sử đồ sộ. Từ thế kỷ 18, tại vùng Inverness của Scotland, các cô gái độc thân đã có những trận đấu giao hữu hàng năm với đội “phụ nữ có chồng”. Dù vậy, mục đích của những trận đấu này không hoàn toàn là thể thao. Các tài liệu ghi chép ở thời kỳ ấy cho biết trận đấu này được rất đông đàn ông độc thân đến xem, bởi họ hy vọng sẽ tìm được một cô gái để lấy làm vợ.

Cuối thế kỷ 19, khi mà các trận bóng đá nam tại Anh mới chỉ diễn ra nhỏ giọt, thì bóng đá nữ đã có hẳn một liên đoàn được tổ chức đàng hoàng. Một trong những người có công lao khai phá là Nettie J. Honeyball – người sáng lập đội bóng British Ladies’ Football Club (BLFC) năm 1895. Cũng như mọi phụ nữ trung niên và thuộc tầng lớp trên thời kỳ đó, Honeyball thường không xuất hiện trước công chúng với hình ảnh của một cầu thủ lăn lộn trên sân bóng, bởi vậy vị trí Chủ tịch của BLFC rốt cuộc được trao cho Quý bà Florence Dixie.

Là con gái của Hầu tước vùng Queensberrry, Dixie là một trong những người tiên phong trong phong trào bình đẳng giới, và bà cũng thường xuất hiện với hình ảnh làm việc trên các cánh đồng trong thời kỳ trước Thế chiến I.

Các thành viên của BLFC (Ảnh: Getty)

BLFC thường xuyên tổ chức các trận đấu giữa 2 vùng Nam và Bắc nước Anh, và tiền thu được sẽ được dùng làm công tác từ thiện. Các trận đấu của họ thu hút một lượng lớn CĐV, với hàng ngàn người tới xem. Báo chí khi ấy chưa phát triển, tuy nhiên một phóng viên của tờ Manchester Guardian khi ấy đã phải viết rằng:

“Kể từ khi tiểu thuyết ra đời, tôi vẫn không thể tin là bóng đá nữ lại thu hút được đám đông đến vậy.”

Mặc dù câu chuyện về bóng đá nữ thời kỳ ấy còn hấp dẫn hơn cả tiểu thuyết, nhưng đám động cũng dần dần lãng ra khỏi các trận bóng bởi bóng đá nam cũng có những bước tiến và dần dần thu hút sự chú ý của truyền thông hơn. Ở một thế giới mà phụ nữ không có quyền bầu cử thì những nỗ lực của các chị em trên sân cỏ thôi là không đủ để thu hút sự chú ý của mọi người.

Mùa giải 1914/15, Football League được phép tổ chức đúng như kế hoạch, song giải đấu này đã bị đình chỉ ở giai đoạn cuối, khi lệnh tổng động viên nam giới đi thực hiện nghĩa vụ quân sự được ban ra.

Thế chiến I, phụ nữ tại Anh phải làm việc ở các xưởng chế tại vũ khí đạn dược (Ảnh: Pinterest)

Phụ nữ ở Vương quốc Anh cũng làm điều tương tự. Mặc dù không nhiều người ra trận, song ước tính trông thời chiến, có khoảng 70.000 cô gái ngày đêm làm việc tịa các xưởng vũ khí.

Cũng giống như cánh mày râu trước đây, phụ nữ tại các nhà xưởng tổ chức các trận bóng đá nội bộ trong giờ nghỉ trưa. Sau một vài nghi ngại, những người giám sát nhận ra việc cho phép công nhân chơi bóng giúp nâng cao tinh thần và tăng gia sản xuất. Bởi vậy, các đội bóng dần được thành lập, và các trận giao hữu được tổ chức.

Tại nhà xưởng của Công ty Dick, Kerr & Co. chuyên sản xuất xe điện và đầu máy có trụ sở tại Preston – khi ấy chuyển đổi sang sản xuất đạn dược cho chiến tranh – các nữ công nhân tại đây đã thể hiện năng khiếu đặc biệt trong việc chơi bóng. Từ cửa sổ nhìn ra sân chơi, một nhân viên văn phòng có tên Alfred Frankland đã phát hiện ra tài năng của họ và quyết định thành lập đội bóng.

Dưới sự quản lý của Frankland và tài năng chơi bóng của Grace Sibbert, đội bóng này nhanh chóng thu hút một lượng khán giả tới xem. Đỉnh cao của đội bóng được biết đến với cái tên Dick, Kerr’s Ladies (DKL) là chiến thắng 4-0 trước các cô gái của nhà máy Arundel Coulthard vào ngày Giáng sinh năm 1917, trước khoảng 10.000 khán giả có mặt tại SVĐ Deepdale của Preston North End.

Các nữ cầu thủ của DKL (Ảnh: AS)

DKL phát triển nhanh chóng tới mức không một tiểu thuyết nào có thể mô tả được. Trong những năm tiếp theo, đội bóng này liên tục tổ chức các trận giao hữu từ thiện để quyên góp cho Hiệp hội các cựu chiến binh và thủy thủ bị tàn phế và tàn tật, hầu hết đều là những chiến thắng.

Năm 1918, Chiến tranh qua đi và DKL cũng các đội bóng đá nữ khác càng ngày càng lớn mạnh. Năm 1920, trên khắp lãnh thổ nước Anh có tới hơn 150 đội bóng đá nữ, chưa kể các đội tại Xứ Wales và Scotland. Cũng trong năm đó, các trận đấu của DKL tại Goodison Park luôn chật kín 53.000 chỗ ngồi, chưa kể ít nhất 14.000 người phải ở ngoài vì đã kín chỗ.

Sau này, DKL cũng trở thành đội bóng nữ đầu tiên có một trận giao hữu cấp quốc tế khi chạm trán một đội bóng nữ của Pháp – dẫn đầu bởi Alice Milliat, một trong những người tiên phong trong các hoạt động thể thao dành cho nữ – sau đó là một chuyến du đấu tại Paris, Roubaix, Le Havre và Rouen.

Các trận đấu của DKL chủ yếu là để gây quỹ từ thiện (Ảnh: The Sun)

Nhìn chung, DKL không thiếu những cầu thủ giỏi, song năm 1920 họ có một siêu sao thực thụ: Lily Parr.

Sinh ra và lớn lên ở vùng Tây Bắc nước Anh, Lily Parr thường xuyên chơi bóng cùng các anh trai và bắt đầu sự nghiệp ở tuổi 14 trong màu áo một đội nữ địa phương. Khi đội bóng này chạm trán DKL, Frankland đã nhận ra tài năng của cô và đề nghị một công việc tại nhà máy – cùng với đó là suất tham gia CLB. Không có tiền lót tay, nhưng chúng ta cũng có thể nói rằng đây là một hình thái chuyển nhượng sơ khai của bóng đá nữ.

Vào thời kỳ ấy, không cầu thủ nữ nào xuất sắc hơn Lily Parr. Cô cao 1m82, tóc cắt ngắn, hút nhiều thuốc lá, khá phàm ăn và có cái chân trái vô cùng khéo léo. Bảo tàng bóng đá Anh ghi nhận Parr đã ghi 43 bàn khi chơi cho DKL trong tổng số khoảng 1.000 bàn, và điều đặc biệt là cô yêu cầu đội bóng trả lương mình bằng… những điếu thuốc lá hiệu Woodbine.

Lily Parr – Huyền thoại bóng đá của nước Anh (Ảnh: Twitter)

Năm 1921 là lúc DKL vươn tới đỉnh cao. Với sự xuất sắc trên hàng công của Lily Parr, đội bóng này đã thi đấu hơn 60 trận chỉ trong năm đó, và mỗi trận có ít nhất là 10.000 khán giả tới xem. Đó cũng là khoảng thời gian mà bóng đá nữ phát triển rực rỡ nhất với khoảng 8,4 triệu người chơi bóng.

Nhưng khi năm 1921 qua đi thì thời hoàng kim của bóng đá nữ cũng vụt tắt. LĐBĐ Anh khi ấy đã công khai bày tỏ sự lo ngại khi các giải bóng đá nam lép vế hoàn toàn so với nữ giới. Với sự phát triên không ngừng của DKL và các đội bóng nữ khác, rõ ràng các trận bóng đá nữ có sức hút hơn hẳn so với Football League, bởi vậy FA đã quyết định vào cuộc.

Nhưng “giải pháp” mà FA đưa ra là vô cùng tàn nhẫn. Ngày 5/12/1921, họ ban hành lệnh cấm các thành viên của Liên đoàn tổ chức các trận bóng đá nữ trên sân của mình, và điều đó đã lập tức giết chết các trận đấu. Mặc dù vẫn được chơi bóng, sóng các nữ cầu thủ chỉ được phép chơi ở các sân bóng kém tiêu chuẩn. Chưa dừng lại ở đó, FA còn tung một đòn nặng nữa khi cấm các trọng tài khi ấy tham gia điều khiển tại bóng đá nữ.

Mục tiêu của FA khi ấy là rất rõ ràng: làm giảm tầm ảnh hưởng bóng đá nữ trên toàn lãnh thổ nước Anh.

Nhưng sự phát triển quá mạnh của bóng đá nữ khiến FA lo ngại bóng đá nam bị lép vế (Ảnh: BBC)

Giải thích về quyết định của mình, FA tuyên bố bóng đá là môn thể thao “không phù hợp với nữ giới và không nên được khuyến khích”. Thậm chí, một vài bác sĩ khi ấy cũng đồng ý rằng việc chơi bóng sẽ gây ra những thương tổn cho phụ nữ.

Khong phải lần đầu tiên, một nhóm đàn ông tự cho mình cái quyền bảo phụ nữ phải làm gì với cơ thể họ.

FA còn nói rằng họ nhận thấy “Một phần lớn tiền bán vé bị biến mất không rõ lý do, và tỷ lệ chia cho các hoạt động từ thiện là không hợp lý” trong các trận bóng đá nữ. Bất chấp việc không có một CLB nam giới nào bị quy trách nhiệm trích tiền lời từ các trận bóng cho hoạt động từ thiện, và cũng chẳng có một tiêu chuẩn nào để định nghĩa “phương án tài chính phù hợp”.

Không ngạc nhiên khi các nữ cầu thủ đã bày tỏ sự phẫn nộ với FA. Nhiều người đã gọi FA là tổ chức “đi sau thời đại cả trăm năm”, và chế giễu quyết định của họ là “phân biệt giới tính nặng nề.”

Bất chấp những rào cản của FA, các cô gái DKL vẫn thường xuyên có những tour du đấu khắp thế giới (Ảnh: BBC)

Nếu có đội bóng nào sống sót được sau lệnh cấm kỳ quặc của FA, thì đó chính là DKL. Năm 1922, đội bóng này tiếp tục tổ chức một tour du đấu tại Bắc Mỹ. Dưới sự ảnh hưởng của FA, LĐBĐ Canada gây khó dễ và không cho họ thi đấu, nhưng tại Mỹ thì khác. Vì bóng đá nữ tại Mỹ khi ấy chưa phát triển, nên DKL đã chơi tổng cộng 9 trận với các đội nam, dưới sự chứng kiến của ít nhất là 10.000 người.

Quãng thời gian sau đó, DKL tiếp tục chơi bóng ở những nơi mà quyền lực của FA không vươn được tới, và đến năm 1926, họ đổi tên thành Preston Ladies FC – sau khi Frankland nghỉ việc ở nhà máy. Parr ở lại với đội tới tận năm 46 tuổi, trong khi mỗi trận đấu của đội bóng này đều thu hút một lượng lớn khán giả đến sân. Nhưng cũng phải nói rằng trường hợp của họ là cá biệt, bởi ngoài họ ra, không có đội bóng nữ nào khi ấy có đủ khả năng để thoát khỏi lệnh cấm của FA và buộc phải im lặng để tồn tại.

Tới tận khi ĐT Anh giành chức vô địch World Cup 1966, làn sóng hồi sinh bóng đá nữ mới phát triển mạnh mẽ. LĐBĐ nữ của nước Anh được thành lập năm 1969, nhưng họ vẫn phải chịu sự quản lý của FA và lệnh cấm thi đấu thì vẫn treo trên đầu. Chỉ đến khi LĐBĐ châu Âu là UEFA gây áp lực, buộc FA hủy bỏ những rào cản cho bóng đá nữ vào năm 1971.

Nhưng khi ấy, một nửa thế kỷ đã mất đi.

Mãi tới thập niên 70, rào cản của FA mới được dỡ bỏ (Ảnh: BBC)

Thật khó để định lượng được những tổn thất mà lệnh cấm của FA năm 1921 đã gây ra cho sự phát triển của bóng đá nữ nước Anh nói riêng và trên toàn thế giới nói chung. Nếu không có nó, bóng đá nữ ngày nay đã tiến lên được thêm 50 năm và có lẽ sẽ không phải chịu sự lép vế so với nam giới.

Trước khi DKL du đấu tại Mỹ năm 1922, thì nước Mỹ không có một đội bóng nữ nào, nhưng quốc gia này đã dành hẳn nửa sau của thế kỷ 20 để phát triển bóng đá nữ. Rốt cuộc tính tới lúc này, đội tuyển bóng đá nữ của Mỹ đã giành 3 World Cup và 4 HCV Olympic, trong khi nước Anh vẫn trắng tay.

Mãi tới năm 2008, FA mới đưa ra lời xin lỗi về lệnh cấm năm 1921, nhưng tất cả đã quá muộn. Giá như không có vụ việc năm ấy, thì có lẽ Lily Parr đã không phải lẻ bóng trong Viện bảo tàng bóng đá với hơn 20 gã đàn ông khác.

Comments

comments